Sprawozdanie z konferencji naukowej Tradycja słowiańska w dialogu z nowoczesnością

Abstrakt

11 grudnia 2025 r. w Instytucie Neofilologii UKEN (filologia rosyjska) odbyła się konferencja naukowa Tradycja słowiańska w dialogu z nowoczesnością. W konferencji uczestniczyli pracownicy naukowi z ośrodków krajowych oraz zagranicznych, m.in. University of Greifswald, Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Uniwersytetu Łódzkiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu w Białymstoku, Uniwersytetu Rzeszowskiego oraz Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej. Wygłoszone referaty dotyczyły aktualnych zagadnień badawczych z zakresu literatury, językoznawstwa, przekładoznawstwa i kulturologii w nawiązaniu do szerokiego dorobku nauk humanistycznych i społecznych. Językami roboczymi konferencji były języki słowiańskie: rosyjski, polski, ukraiński, białoruski.

Konferencja została otwarta przez oficjalne powitanie uczestników, słowo wstępne wygłosił Dyrektor Instytutu Neofilologii ds. filologii rosyjskiej i ukrańskiej prof. UKEN dr hab. Bogumił Ostrowski, po czym rozpoczęły się obrady pierwszego panelu. Jako pierwsza wystąpiła Agnieszka Lis-Czapiga (Uniwersy-tet Rzeszowski), prezentując referat poświęcony problematyce urbanistycznej w liryce Tatiany Ratgauz – poetki rosyjskiej emigracji pierwszej fali. Prelegentka ukazała miasto jako przestrzeń egzystencjalnego napięcia, w której doświadczenie nowoczesnej metropolii splata się z poczuciem przytłoczenia codziennością oraz potrzebą ucieczki w świat poezji i wyobraźni. Analiza twórczości Ratgauz pozwoliła odczytać jej lirykę jako świadectwo kondycji jednostki uwikłanej w dynamikę nowoczesnego świata.

Następnie Galyna Iarotska (Uniwersytet w Białymstoku) omówiła zagadnienie językowej i narodowej tożsamości ukraińskich migrantów na podstawie prozy Mariny Lewyckiej. Referat ukazał tożsamość jako proces dynamiczny i negocjowalny, kształtowany w przestrzeni międzykulturowej. Szczególną uwagę zwrócono na rolę języka jako narzędzia samookreślenia, pamięci oraz mediacji między „swoim” a „obcym”, co wpisuje się w szersze badania nad literaturą migracyjną i diasporą słowiańską.

Kolejne wystąpienie, wygłoszone przez Martina Henzelmanna (University of Greifswald), dotyczyło funkcjonowania języka polskiego w Niemczech. Prelegent scharakteryzował rozmieszczenie geograficzne polskojęzycznych społeczności, typologie użytkowników języka oraz zróżnicowane motywacje do jego nauki. Referat podkreślał znaczenie nowoczesnych strategii dydaktycznych oraz potrzebę rozwiązywania praktycznych problemów związanych z nauczaniem języka polskiego w kontekście migracyjnym.

Następnie Lesława Korenowska (UKEN w Krakowie) przedstawiła referat poświęcony ukraińskim przekładom tragedii Romeo i Julia Williama Szekspira. Wystąpienie ukazało ewolucję tradycji przekładowej – od pierwszych tłumaczeń Pantelejmona Kulisza po współczesne interpretacje Jurija Andruchowycza – oraz zwróciło uwagę na językowe i stylistyczne wyzwania związane z oddaniem dramatycznej ekspresji oryginału.

Panel zamknęła Izabela Kozera-Sławomirska (Uniwersytet Jagielloński), prezentując porównawcze studium dotyczące serializacji czasownikowej w perspektywie rosyjsko-tureckiej. Referat, osadzony w kontekście badań typologicznych, ukazał istnienie funkcjonalnie ekwiwalentnych konstrukcji werbalnych w językach niespokrewnionych, co stanowi istotny wkład w dyskusję nad uni-wersalnością zjawisk językowych.

Część popołudniową otworzył referat Ivana Smirnova (Uniwersytet Łódzki), poświęcony funkcjonowaniu leksyki islamskiej w rosyjskojęzycznym dyskursie medialno-politycznym. Prelegent wykazał, że islamizmy, używane poza kontekstem religijnym, często tracą swoje pierwotne znaczenie i wysoką styli-styczną rangę, stając się elementem ekspresywnej narracji medialnej, szczególnie w tytułach prasowych.

Następnie Ekaterina Klimovich (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie) zaprezentowała analizę języka mediów społecznościowych na przykładzie Runetu. Referat ukazał charakterystyczne cechy komunikacji internetowej, takie jak hybrydyczność kodów, ekspresywizacja wypowiedzi, gra językowa oraz wy-korzystanie nowych form przekazu symbolicznego (emoji, memy, hashtagi), pod-kreślając aktualność badań nad językiem wirtualnej przestrzeni komunikacyjnej. Kolejne wystąpienie, autorstwa Egora Koneva (Uniwersytet Warmińsko--Mazurski w Olsztynie), dotyczyło obrazu Polski w staroruskich zabytkach literackich od XII do XVI wieku. Referat ukazał ewolucję tego wizerunku – od neutralnych wzmianek kronikarskich po negatywne stereotypy utrwalone w polemicznych pismach Iwana IV – jednocześnie wskazując na równoległe przenikanie elementów polskiej kultury do rosyjskiego kręgu kulturowego.

Następnie Natalia Zaremba (Uniwersytet w Białymstoku) przedstawiła re-interpretacje słowiańskiej demonologii w najnowszej literaturze polskiej. Analiza współczesnych retellingów ukazała demony ludowe jako metafory lęków egzystencjalnych i kryzysów tożsamościowych, wpisując omawiane teksty w nurt od-nowy słowiańskiej wyobraźni kulturowej.

W dalszej części obrad Radosław Sławomirski (Uczelnia Jańskiego w Łomży) omówił street art jako formę współczesnego manifestu kulturowego i społecznego. Referat ukazał sztukę uliczną jako narzędzie krytyki władzy, medium pamięci historycznej oraz przestrzeń dialogu społecznego, szczególnie istotną w kontekście polskich doświadczeń XX wieku.

Ostatnie wystąpienie wygłosił Artur Zachar (Uniwersytet w Białymstoku), prezentując analizę poezji Jana Czykwina w perspektywie pogranicza kulturowego. Referat ukazał, w jaki sposób intertekstualne strategie autora łączą słowiańską tradycję z uniwersalnymi archetypami kultury światowej, tworząc model tożsamości zakorzenionej w wielojęzycznym i wielokulturowym doświadczeniu.

Referaty spotkały się z zainteresowaniem uczestników konferencji. Dwa bloki konferencji zostały zwieńczone dyskusją podczas której, prelegenci mieli okazję odpowiadać na liczne pytania słuchaczy. Obrady stanowiły przyczynek do wspólnych rozważań naukowych i wymiany myśli akademickiej. Spotkanie ukazało tradycję słowiańską jako dynamiczny i otwarty obszar refleksji naukowej, zdolny do twórczego dialogu z nowoczesnością i globalnymi procesami kulturowymi.

Konferencja odbyła się dzięki zaangażowaniu Komitetu Organizacyjnego, w skład którego weszli pracownicy Katedry Językoznawstwa Rosyjskiego prof. UKEN dr hab. Bogumił Ostrowski, dr Julia Ostanina-Olszewska, dr Michał Jankowicz oraz Katedry Przekładoznawstwa i Literatury Rosyjskiej prof. UKEN dr hab. Lesława Korenowska.