Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis | Studia Russologica
„Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Russologica” to czasopismo, którego głównym celem jest upowszechnianie wyników badań literaturoznawczych, językoznawczych, glottodydaktycznych i przekładoznawczych, cechujących się tematyczną różnorodnością, interdyscyplinarnością i wielością metodologicznych prezentacji zagadnień w nich poruszanych. Dają one wyobrażenie o interesujących i niekiedy mało znanych zjawiskach literatury i języka rosyjskiego, a także różnych aspektów nauczania języka rosyjskiego w szkole i na studiach rusycystycznych. Rocznik naukowy Instytutu Neofilologii – Filologii Rosyjskiej Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie poświęcony aktualnym badaniom naukowym w zakresie literatury rosyjskiej, językoznawstwa wschodniosłowiańskiego, glottodydaktyki i przekładu. Wytyczne dla Autorów Требования к статьям и пример оформления О журнале «Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Russologica» — рецензируемый научный журнал, основная цель которого заключается в публикации и распространении результатов современных исследований в области литературоведения, языкознания, лингводидактики и переводоведения. Журнал ориентирован на публикацию работ, отличающихся тематическим разнообразием, междисциплинарным характером и широким спектром методологических подходов к исследованию актуальных научных проблем. Публикуемые статьи отражают современное состояние исследований в области русской литературы и русского языка, способствуют осмыслению как известных, так и недостаточно изученных явлений, а также освещают различные аспекты преподавания русского языка в общеобразовательной и высшей школе, включая подготовку специалистов-русистов. Ежегодный научный журнал Института неофилологии (русская филология) Университета Комиссии национального образования в Кракове посвящён актуальным вопросам изучения русской литературы, восточнославянского языкознания, лингводидактики и переводоведения и служит площадкой для научного диалога и обмена результатами исследований отечественных и зарубежных учёных. Wytyczne dla Autorów Требования к статьям и пример оформления ISSN 1689–9911 DOI 10.24917/16899911 Wydawca Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie 30–084 Kraków, ul. Podchorążych 2 tel. / faks 12-662-63-83, tel. 12-662-67-56 e-mail: wydawnictwo@uken.krakow.pl © Copyright by Wydawnictwo Naukowe UKEN
Sprawozdanie z konferencji naukowej Tradycja słowiańska w dialogu z nowoczesnością
11 grudnia 2025 r. w Instytucie Neofilologii UKEN (filologia rosyjska) odbyła się konferencja naukowa Tradycja słowiańska w dialogu z nowoczesnością. W konferencji uczestniczyli pracownicy naukowi z ośrodków krajowych oraz zagranicznych, m.in. University of Greifswald, Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Uniwersytetu Łódzkiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu w Białymstoku, Uniwersytetu Rzeszowskiego oraz Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej. Wygłoszone referaty dotyczyły aktualnych zagadnień badawczych z zakresu literatury, językoznawstwa, przekładoznawstwa i kulturologii w nawiązaniu do szerokiego dorobku nauk humanistycznych i społecznych. Językami roboczymi konferencji były języki słowiańskie: rosyjski, polski, ukraiński, białoruski. Konferencja została otwarta przez oficjalne powitanie uczestników, słowo wstępne wygłosił Dyrektor Instytutu Neofilologii ds. filologii rosyjskiej i ukrańskiej prof. UKEN dr hab. Bogumił Ostrowski, po czym rozpoczęły się obrady pierwszego panelu. Jako pierwsza wystąpiła Agnieszka Lis-Czapiga (Uniwersy-tet Rzeszowski), prezentując referat poświęcony problematyce urbanistycznej w liryce Tatiany Ratgauz – poetki rosyjskiej emigracji pierwszej fali. Prelegentka ukazała miasto jako przestrzeń egzystencjalnego napięcia, w której doświadczenie nowoczesnej metropolii splata się z poczuciem przytłoczenia codziennością oraz potrzebą ucieczki w świat poezji i wyobraźni. Analiza twórczości Ratgauz pozwoliła odczytać jej lirykę jako świadectwo kondycji jednostki uwikłanej w dynamikę nowoczesnego świata. Następnie Galyna Iarotska (Uniwersytet w Białymstoku) omówiła zagadnienie językowej i narodowej tożsamości ukraińskich migrantów na podstawie prozy Mariny Lewyckiej. Referat ukazał tożsamość jako proces dynamiczny i negocjowalny, kształtowany w przestrzeni międzykulturowej. Szczególną uwagę zwrócono na rolę języka jako narzędzia samookreślenia, pamięci oraz mediacji między „swoim” a „obcym”, co wpisuje się w szersze badania nad literaturą migracyjną i diasporą słowiańską. Kolejne wystąpienie, wygłoszone przez Martina Henzelmanna (University of Greifswald), dotyczyło funkcjonowania języka polskiego w Niemczech. Prelegent scharakteryzował rozmieszczenie geograficzne polskojęzycznych społeczności, typologie użytkowników języka oraz zróżnicowane motywacje do jego nauki. Referat podkreślał znaczenie nowoczesnych strategii dydaktycznych oraz potrzebę rozwiązywania praktycznych problemów związanych z nauczaniem języka polskiego w kontekście migracyjnym. Następnie Lesława Korenowska (UKEN w Krakowie) przedstawiła referat poświęcony ukraińskim przekładom tragedii Romeo i Julia Williama Szekspira. Wystąpienie ukazało ewolucję tradycji przekładowej – od pierwszych tłumaczeń Pantelejmona Kulisza po współczesne interpretacje Jurija Andruchowycza – oraz zwróciło uwagę na językowe i stylistyczne wyzwania związane z oddaniem dramatycznej ekspresji oryginału. Panel zamknęła Izabela Kozera-Sławomirska (Uniwersytet Jagielloński), prezentując porównawcze studium dotyczące serializacji czasownikowej w perspektywie rosyjsko-tureckiej. Referat, osadzony w kontekście badań typologicznych, ukazał istnienie funkcjonalnie ekwiwalentnych konstrukcji werbalnych w językach niespokrewnionych, co stanowi istotny wkład w dyskusję nad uni-wersalnością zjawisk językowych. Część popołudniową otworzył referat Ivana Smirnova (Uniwersytet Łódzki), poświęcony funkcjonowaniu leksyki islamskiej w rosyjskojęzycznym dyskursie medialno-politycznym. Prelegent wykazał, że islamizmy, używane poza kontekstem religijnym, często tracą swoje pierwotne znaczenie i wysoką styli-styczną rangę, stając się elementem ekspresywnej narracji medialnej, szczególnie w tytułach prasowych. Następnie Ekaterina Klimovich (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie) zaprezentowała analizę języka mediów społecznościowych na przykładzie Runetu. Referat ukazał charakterystyczne cechy komunikacji internetowej, takie jak hybrydyczność kodów, ekspresywizacja wypowiedzi, gra językowa oraz wy-korzystanie nowych form przekazu symbolicznego (emoji, memy, hashtagi), pod-kreślając aktualność badań nad językiem wirtualnej przestrzeni komunikacyjnej. Kolejne wystąpienie, autorstwa Egora Koneva (Uniwersytet Warmińsko--Mazurski w Olsztynie), dotyczyło obrazu Polski w staroruskich zabytkach literackich od XII do XVI wieku. Referat ukazał ewolucję tego wizerunku – od neutralnych wzmianek kronikarskich po negatywne stereotypy utrwalone w polemicznych pismach Iwana IV – jednocześnie wskazując na równoległe przenikanie elementów polskiej kultury do rosyjskiego kręgu kulturowego. Następnie Natalia Zaremba (Uniwersytet w Białymstoku) przedstawiła re-interpretacje słowiańskiej demonologii w najnowszej literaturze polskiej. Analiza współczesnych retellingów ukazała demony ludowe jako metafory lęków egzystencjalnych i kryzysów tożsamościowych, wpisując omawiane teksty w nurt od-nowy słowiańskiej wyobraźni kulturowej. W dalszej części obrad Radosław Sławomirski (Uczelnia Jańskiego w Łomży) omówił street art jako formę współczesnego manifestu kulturowego i społecznego. Referat ukazał sztukę uliczną jako narzędzie krytyki władzy, medium pamięci historycznej oraz przestrzeń dialogu społecznego, szczególnie istotną w kontekście polskich doświadczeń XX wieku. Ostatnie wystąpienie wygłosił Artur Zachar (Uniwersytet w Białymstoku), prezentując analizę poezji Jana Czykwina w perspektywie pogranicza kulturowego. Referat ukazał, w jaki sposób intertekstualne strategie autora łączą słowiańską tradycję z uniwersalnymi archetypami kultury światowej, tworząc model tożsamości zakorzenionej w wielojęzycznym i wielokulturowym doświadczeniu. Referaty spotkały się z zainteresowaniem uczestników konferencji. Dwa bloki konferencji zostały zwieńczone dyskusją podczas której, prelegenci mieli okazję odpowiadać na liczne pytania słuchaczy. Obrady stanowiły przyczynek do wspólnych rozważań naukowych i wymiany myśli akademickiej. Spotkanie ukazało tradycję słowiańską jako dynamiczny i otwarty obszar refleksji naukowej, zdolny do twórczego dialogu z nowoczesnością i globalnymi procesami kulturowymi. Konferencja odbyła się dzięki zaangażowaniu Komitetu Organizacyjnego, w skład którego weszli pracownicy Katedry Językoznawstwa Rosyjskiego prof. UKEN dr hab. Bogumił Ostrowski, dr Julia Ostanina-Olszewska, dr Michał Jankowicz oraz Katedry Przekładoznawstwa i Literatury Rosyjskiej prof. UKEN dr hab. Lesława Korenowska.
Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Wydaną w tym roku książkę Piotra Gursztyna pt. Dlaczego Rosjanie są inni? Historia mentalności rosyjskiej1 omawia w numerze 32 „Gościa Niedzielnego”2 z 10 sierpnia 2025 r. znany publicysta Piotr Legutko. Z artykułu można się wiele o Rosji dowiedzieć, ale opinia P. Gursztyna o roli języka rosyjskiego jako swojego rodzaju obrazu mentalności rosyjskiej budzi kontrowersje. Nie sposób się zgodzić, na przykład, ze zdaniem: „W języku rosyjskim uderza całkowita negacja indywidualizmu”3. Ma o tym jakoby świadczyć fakt, iż angielskiemu I have czy polskiemu ja mam odpowiada rosyjska konstrukcja u mienia jest’. Przecież polskim zwrotom mieć dzieci, mieć dużo książek odpowiadają analogiczne rosyjskie zwroty imiet’ dietiej, imiet’ mnogo knig4. Czasownik mieć (w formie imiet’) istnieje (!) w języku rosyjskim. Warto tu przytoczyć choćby archaiczny zwrot rosyjski imieju czest’ o znaczeniu ‘mam zaszczyt’. Jako orientalista dodam, że w języku arabskim a także w tureckim w ogóle nie ma czasownika „mieć”. Posiadanie wyraża się tam przy pomocy konstrukcji podobnych do rosyjskiej u mienia jest’. A przecież historia Arabów i Turków była zupełnie inna niż dzieje Rosji. Pan Piotr Gursztyn błędnie interpretuje rosyjską konstrukcję mnie nada (o znaczeniu ‘muszę’) jako wynik tej okoliczności, że „w Rosji działa się wyłącz-nie według czyjegoś polecenia, trzeba coś wykonać (mnie nada)”. Przecież po rosyjsku mówi się także: ja dołżen (‘powinienem, muszę’) z zaimkiem pierwszej osoby liczby pojedynczej w mianowniku, którego, zdaniem P. Gursztyna, Rosjanie jakoby unikają. Warto tu przypomnieć, że w języku polskim czasownik mu-sieć jest zapożyczeniem niemieckim, wbrew potocznemu przekonaniu, że „musi to na Rusi”. Pragnąc przeciwstawić Rosję Zachodowi P. Gursztyn przypomina, że w kul-turze rosyjskiej „silnym elementem identyfikacji jest imię ojca (Władimir Władimirowicz)”5. Nazwiska skrajnie zachodnich Islandczyków również są tworzone od imienia ojca. Kończą się członem o znaczeniu „syn”, „córka”. Na stronie 65 najnowszego numeru „Gościa Niedzielnego” widzimy zdjęcie okładki książki, której autorem jest Jordan B. Peterson (czyli ‘syn Piotra’)6. Przy okazji dodam, że mentalność rosyjska jest faktycznie inna niż zachodnia, ale nie ma to nic wspólnego ze sprawami językowymi. Powodem do dumy wielu Rosjan jest to, że ... inni ich się boją (mówią: nas wsie bajatsia). Natomiast Polacy, którzy obdarzali wielkim szacunkiem Józefa Piłsudskiego swoją postawę uzasadniali tym, że ... to on się (nikogo) nie bał. Na koniec dodam, że na terenie Rosji faktycznie często spotyka się postawę rezygnacji z wolności na rzecz akceptacji silnej władzy centralnej. Co ciekawe, bywa to uzasadniane ... ogromem terytorialnym tego kraju. Przebywając w Osetii Północnej (na terenie Rosji) w 2010 roku słyszałem następujące opinie: „Demokracja jest dobra i piękna, ale to nie dla nas. Bo złodzieje i bandyci łatwo by uciekali z miejsca przestępstwa w dalekie regiony naszego wielkiego kraju, gdybyśmy mieli rządy liberalne. Tylko silna władza centralna zapewnia szybką reakcję służb bezpieczeństwa, które nam zapewniają spokój”. Można by tu odpowiedzieć, że USA też są rozległym krajem, a mimo to demokracja trzyma się tam nieźle. Ale taka argumentacja nie dociera do przeciętnego obywatela Rosji.
Osiemnasty tom prac wydawanych w ramach „Annales Universitatis Paedago-gicae Cracoviensis. Studia Russologica” zawiera dwanaście artykułów obejmujących różnorodne pola badawcze, m.in. semantykę i leksykologię, języko-znawstwo synchroniczne i diachroniczne, socjolingwistykę, mediolingwistykę, lingwistykę kulturową, translatorykę oraz elementy antropologii kulturowej. Wśród analizowanych problemów znajdują się również zagadnienia z pogranicza językoznawstwa i literaturoznawstwa, a także studiów komparatystycznych, co nadaje całemu tomowi wyraźnie interdyscyplinarny charakter. Istotną część tomu stanowią artykuły poświęcone współczesnym zjawiskom komunikacyjnym i dyskursywnym. Autorzy analizują m.in. metafory orienta-cyjne w dyskursie medialnym dotyczącym konfliktu na Ukrainie, mechanizmy mediatyzacji konfliktu w prasie rosyjskiej, specyfikę języka rosyjskojęzycznych mediów społecznościowych oraz transformację środków niewerbalnych w komu-nikacji internetowej. W tym nurcie badawczym lokuje się również analiza funkcjonowania leksyki islamskiej w rosyjskojęzycznym dyskursie medialnym i jej ideologicznej rekontekstualizacji. Drugi wyraźny obszar tematyczny tworzą studia o charakterze socjolingwistycznym i kulturowym, dotyczące relacji między językiem a tożsamością społeczną. W tej perspektywie mieszczą się zarówno historyczna analiza feminatywów w języku rosyjskim, refleksja nad narodową i językową tożsamością migrantów ukraińskich na podstawie twórczości Mariny Lewyckiej, jak i opracowanie poświęcone różnicom leksykalno-semantycznym między moskiewskim a petersburskim wariantem języka rosyjskiego. Kolejny blok tematyczny tworzą artykuły o charakterze historyczno-kulturowym, poświęcone prezentacji Polski i Polaków w dawnym piśmiennictwie ruskim. Autorzy analizują zarówno ewolucję obrazu Polski w źródłach staroruskich od XII do XVI wieku, jak i sposób konstruowania wizerunku przeciwnika w rosyjskim piśmiennictwie epoki Smuty, wskazując na mechanizmy ideologizacji i sakralizacji konfliktu polityczno-religijnego. Tom dopełniają opracowania o charakterze literaturoznawczym i komparatystycznym. Jeden z artykułów podejmuje próbę zestawienia kulturowych figur reprezentujących negatywne autostereotypy w trzech różnych tradycjach – rosyjskiej, bułgarskiej i chińskiej – natomiast inny analizuje współczesne reinterpretacje motywów demonologii słowiańskiej w literaturze polskiej. Ponadto w osiemnastym tomie czasopisma znalazł się również esej polemiczny dotyczący roli języka rosyjskiego jako swojego rodzaju obrazu mentalności rosyjskiej, a także sprawozdanie z konferencji naukowej Tradycja słowiańska w dialogu z nowoczesnością, zorganizowanej przez Instytut Neofilologii UKEN (filologię rosyjską) 11 grudnia 2025 r. Różnorodność problematyki idzie w parze z różnorodnością stosowanych perspektyw metodologicznych. Autorzy odwołują się m.in. do narzędzi lingwisty-ki kognitywnej, analizy dyskursu, badań imagologicznych, studiów nad mediami oraz tradycyjnych metod analizy filologicznej i historycznoliterackiej. Dzięki temu poszczególne artykuły – mimo różnorodności podejmowanych tematów – tworzą spójną całość ukazującą wielowymiarowość współczesnych badań nad językiem i kulturą słowiańską. Całość tomu stanowi wieloaspektowy obraz współczesnych badań nad ję-zykiem, literaturą i kulturą obszaru słowiańskiego, ukazując zarówno aktualne procesy komunikacyjne i dyskursywne, jak i historyczne mechanizmy kształto-wania się wyobrażeń kulturowych oraz językowych sposobów konceptualizacji rzeczywistości. Redakcja
Феминативы в русском языке: исторический обзор
Статья анализирует развитие русских феминативов на протяжении истории языка. Цель исследования – определить, в какой мере феминативы являются современным явлением и представляют собой исторически закреплённую часть языка. Материал включает примеры феминативов из различных исторических периодов. В анализе использован историко-лингвистический подход, включающий изучение суффиксов и классификацию словообразовательных моделей, а также распределение феминативов по сферам употребления, таким как профессиональная деятельность или со-циальные роли. Результаты показывают, что феминативы присутствовали в русском языке уже в прошлом, а их формы и суффиксы эволюционировали вместе с изменениями в структуре языка и социальных нормах. Выводы подчёркивают, что фе-минативы не являются исключительно современным феноменом, а имеют прочные исторические основания в русской морфологии и словообразовании. The article analyzes the development of Russian feminatives throughout the history of the language. The aim of the study is to determine the extent to which feminatives are a contemporary phenomenon and the degree they constitute a historically established part of the language. The material includes examples of feminatives from various historical periods. The analysis employs a historical-linguistic approach, including the study of suffixes and word-formation classification, as well as the categorization of feminatives according to their spheres of use, such as professional or social roles. The results indicate that femina-tives were already present in the Russian language in the past, and their forms and suffixes evolved along with changes in linguistic structure and social norms. The findings highlight that feminatives are not merely a modern invention but have solid historical foundations in Russian morphology and word formation.
Українські мігранти: до проблеми визначення національної та мовної ідентичності
В статье проанализирована национальная и языковая идентичность украинских мигрантов на материале художественного творчества Марины Левицкой. Исследование базируется на сочетании лингвистического, литературоведческого, психолингвистического и аксиологического подходов. Особое внимание уделено анализу высказываний автора о собственной национальной и языковой идентификации, речи персонажей, которая отражает специфику билингвального языкового сознания и ги-бридной идентичности. Показано, что в условиях миграции идентичность выступает как динамичная, изменчивая структура, которая находится в постоянном процессе конструирования с опорой на две культуры – украинскую и британскую. Языковые вкрапления, элементы украинско-английской языковой смеси, суржик и заимство-вания выступают важными маркерами национальной и культурной идентичности персонажей, иллюстрируя, в том числе, и поколенческие различия на коммуникатив-ном уровне. Национальная идентичность Марины Левицкой имеет двойственный характер: доминирующей является британская идентичность, тогда как украинская сохраняет символическую, культурную и эмоциональную значимость. Язык персо-нажей-мигрантов в ее романах выполняет не только коммуникативную функцию, но и аксиологическую, отражая систему ценностей украинских мигрантов. Резуль-таты исследования актуальны в условиях современных миграционных процессов, вызванных войной, и могут быть использованы в исследованиях, посвящённым про-блемам идентичности, современной миграционной литературы, социолингвистики и межкультурной коммуникации. This article explores the national and linguistic identity of Ukrainian migrants based on the literary works of Marina Lewycka. The research is grounded in an interdisciplinary approach combining linguistic, literary, psycholinguistic, and axiological perspectives. Special attention is paid to the analysis of the speech patterns of the characters, which reveal the specificity of bilingual consciousness and the formation of a hybrid identity. The study demonstrates that under the conditions of migration, identity does not function as a fixed or completed category but rather as a dynamic and discursively constructed process shaped by intercultural interaction, bilingual experience, and sociocultural adaptation. The use of Ukrainian-English mixed speech, elements of Surzhyk, borrowings, and phonetic stylization creates a specific linguistic space that reflects the characters’ dual cultural be-longing and internal identity conflicts. The article substantiates that national identity in Marina Lewycka’s works has a dual structure: British identity operates as the dominant one, while Ukrainian identity remains subdominant, symbolic, and emotionally marked. This model of identity is determined by the peculiarities of the writer’s linguistic and cultural socialization as a representative of the second generation of migrants. Ukrainian identity is preserved mainly at the level of cultural memory, family narratives, emotions, and symbolic language markers. It is proven that language in Lewycka’s novels performs not only a communicative but also an axiological function, serving as a carrier of values and cultural meanings. Linguistic choices made by the characters reflect their strategies of self-identification, adaptation, resistance, and inner self-preservation. The study also em-phasizes the ambivalence of humor and linguistic play in Lewycka’s prose. While mixed language and phonetic stylization create a comic effect for the English-speaking reader, they may be perceived as offensive or ideologically biased by Ukrainian readers. This confirms that the perception of ethnic representation strongly depends on cultural back-ground and interpretative frameworks. The results of the research show that the works of Marina Lewycka constitute an important literary laboratory for rethinking national and linguistic identity in the context of globalization and contemporary migration. The article proves that language remains one of the key instruments of both identity preservation and transformation. The findings are relevant for studies in identity theory, migration literature, sociolinguistics, intercultural communication, and diaspora studies.
Ориентационные метафоры в текстах прессы о конфликте на Украине
В статье рассматриваются ориентационные метафоры, используемые в текстах прессы, посвященных конфликту в юго-восточной Украине (2014–2021 гг.). Материал для анализа составляют сообщения, опубликованные в таких российских газетах, как «Известия», «Московский комсомолец», Комсомольская правда» и «Коммер-сантъ». Метафоры, извлеченные из исследованного материала, в основном каса-ются политических действий и явлений, влияющих на ход конфликта на Украине и ситуацию в данном регионе. Основой исследования является когнитивная теория метафоры, согласно которой метафора – это универсальное явление, присущее не только художественному творчеству или риторике, но и присутствующее в повсед-невном общении и других типах дискурса. В рамках когнитивного подхода метафо-ра является одной из форм мышления, особенно эффективной в контексте интер-претации новых реалий, попыток представить новые концепции известных явлений и стремлений изменить картину мира адресата. Анализ опирается также на теорию политической метафоры, возникшую в результате взаимовлияния двух направлений современной лингвистики – метафорологии и политической лингвистики. В ходе исследования в проанализированных текстах были выявлены ориентационные метафоры – универсальные образы, воздействующие на воображение читателя. Рассматриваемые ориентационные метафоры являются одним из средств служащих распространению авторской интерпретации событий в юго-восточной Украине по-средством простых для восприятия образов, основанных на физическом и культур-ном опыте человека. The article examines orientational metaphors used in press texts dedicated to the conflict in south-eastern Ukraine (2014–2021). The material for analysis consists of articles published in such Russian newspapers as Izvestia, Moskovsky Komsomolets, Komsomolskaya Pravda and Kommersant. The metaphors extracted from the studied material mainly con-cern political actions and phenomena that influence the course of the conflict in Ukraine and the situation in this region. The study is grounded in cognitive metaphor theory, according to which metaphor is a universal phenomenon inherent not only in artistic creativ-ity or rhetoric, but also present in everyday communication and other types of discourse. Within the cognitive approach, metaphor is understood as a form of thinking that is particularly effective in the interpretation of new realities, in attempts to conceptualize new phenomena through familiar concepts, and in efforts to reshape the addressee’s worldview. The analysis also draws on the theory of political metaphor, which emerged from the interaction of two fields of modern linguistics – metaphor studies and political linguistics. During the study, orientational metaphors were identified in the analyzed texts – universal images that affect the reader’s imagination. The orientational metaphors under consideration are one of the means used to disseminate the authors’ interpretation of events in south-eastern Ukraine through easy-to-perceive images based on a person’s physical and cultural experience.
Медиатизация конфликта на Украине в российской прессе
В статье рассматривается феномен медиатизации, наблюдаемый в российской прес-се, в сообщениях посвященных конфликту в юго-восточной Украине (2014–2021 гг.). Материал для анализа составляют тексты, опубликованные в российских газетах «Российская газета», «Известия», «Комсомольская правда». В рамках исследования как главные проявления медиатизации в статьях, касающихся данной темы, были отмечены: таблоидизация сообщений, освещение действительности сквозь призму точки зрения знаменательностей, присутствие псевдособытий в текстах. Медиатиза-ция в проанализированном материале служила эмоционализации сообщений и фор-мированию у читателей образа событий, вписывающегося в нарратив Кремля. The article examines the phenomenon of mediatization observed in the Russian press in news reports devoted to the conflict in Ukraine (2014–2021). The material for analysis consists of texts published in the Russian newspapers Rossiyskaya Gazeta, Izvestia, and Komsomolskaya Pravda. Within the framework of the study, the principal manifestations of mediatization in the articles concerning this topic were identified as follows: the tabloidization of news reports, the representation of reality through the celebrities’ perspectives, and the presence of pseudo-events in the texts. In the analyzed material, mediatization was served to emotionalize the messages and to construct for readers an image of events that fits into the Kremlin’s narrative
Московский и петербургский говор в лексико- семантическом аспекте
В статье рассмотрены различия в речи москвичей и петербуржцев в лексико-семан-тическом аспекте. Существует ряд орфоэпических, лексических и интонационных расхождений в речи жителей двух столиц. Оба варианта являются понятными для носителя русского литературного языка. Не все языковеды считают верным назы-вать совокупности особенностей речи жителей Москвы и Санкт-Петербурга говора-ми. Они отмечают, что для такого однозначного выделения не так много оснований, разница с общерусской языковой нормой в настоящее время у них невелика и во многом ситуативная. In this paper we will consider the main differences between Moscow and St. Petersburg pronunciation in orthoepic and lexical-semantic aspects. Both options are understandable to a native speaker of the Russian literary language. Not all linguists believe it is correct to call the sets of features of the speech of residents of Moscow and Saint Petersburg subdialects. They note that there are not many grounds for such an unambiguous distinction; the difference with the general Russian language norm is currently small and largely situational.
Языковой облик современных социальных медиа (на примере Рунета)
Статья посвящена выявлению и описанию ключевых лингвистических особенно-стей языка сетевой коммуникации в русскоязычном сегменте Интернета (Рунете). В процессе становления и развития Рунета сформировались новые способы и формы общения, а также новый стиль русского языка и стереотипы речевого поведения. Характерными особенностями языка сетевого общения в Рунете являются частот-ное использование аббревиатур и нумеронимов; контаминация языковых средств и их экспрессивизация; языковая игра и тенденция к визуализации эмоций в циф-ровой среде посредством использования эмотиконов и другие. Динамика совершен-ствования нового стиля русского языка в сетевом пространстве делает его анализ актуальной научной задачей. The article is devoted to identifying and describing the key linguistic features of the language of online communication in the Russian-language segment of the Internet (Runet). During the formation and development of Runet, new modes and forms of communication have emerged, along with a new style of the Russian language and new patterns of speech behavior. Characteristic features of online communication in Runet include the frequent use of abbreviations and numeronyms; the contamination and expressive intensification of linguistic means; language play; and the tendency to visualize emotions in the digital environment through the use of emoticons, among others. The ongoing evolution and refinement of this new style of the Russian language in online space makes its analysis a relevant scholarly task.
Невербальные средства коммуникации в социальных медиа (на материале Рунета)
Статья посвящена исследованию невербальных средств коммуникации в условиях цифровизации современного коммуникативного пространства (на материале Рунета). Приводится краткий теоретический обзор трансформации научных исследований от классических теорий невербалики (А. Мехрабиан, А. Пиз) к современным концепциям «цифрового языка тела». В работе описывается классификация цифро-вых субститутов традиционных невербальных средств общения, использующихся в социальных сетях (ВКонтакте, Одноклассники, Facebook). Традиционные невер-бальные компоненты коммуникации не исчезают, а адаптируются к интерфейсам платформ, превращаясь в разветвленную систему графических знаков. The article is devoted to the study of nonverbal means of communication in the context of the digitalization of contemporary communicative space (based on material from the Russian Internet). It provides a brief theoretical overview of the transformation of scholarly research from classical theories of nonverbal communication (A. Mehrabian, A. Pease) to contemporary concepts of “digital body language.” The paper presents a classification of digital substitutes for traditional nonverbal means of communication used in social media platforms (VKontakte, Odnoklassniki, Facebook). Traditional nonverbal components of communication do not disappear; rather, they adapt to platform interfaces, transforming into an elaborate system of graphic signs.
Образ Польши в древнерусских литературных памятниках XII–XVI веков
Целью является выявление наиболее существенных характеристик оценки Польши и поляков в древнерусских литературных памятниках XII–XVI веков. В качестве методов научного исследования используются теоретический анализ и обобщение. Выявлено, что в древнерусском летописании оценки Польши и ее правителей носи-ли преимущественно сдержанный, нейтральный характер. Со второй половины XVI века полемические послания первого русского царя Ивана IV навязывали русскому общественному мнению отрицательный образ Польши и ее государственных деяте-лей. Культивируемый этими посланиями отрицательный образ поляков и их прави-телей получил распространение в русском литературном творчестве. Наряду с этим, уже в правление Ивана Грозного проявились первые факты влияния польской духов-ной и материальной культуры на просвещенную часть русского общества. Ключевые слова: Польша, древнерусское летописание, литературные памятники, Иван Грозный, Стефан Баторий, ляхи, басурмане The Image of Poland in Old Russian Literary Monuments of the 12th–16th Centuries Abstract The aim of this study is to identify the most significant characteristics of the evaluation of Poland and the Poles in Old Russian literary monuments of the 12th–16th centuries. The research methods employed include theoretical analysis and generalization. It has been established that in Old Russian chronicles, assessments of Poland and its rulers were predominantly restrained and neutral. From the second half of the 16th century, the po-lemical letters of the first Russian tsar, Ivan IV, imposed a negative image of Poland and its statesmen on Russian public opinion. The negative image of the Poles and their rulers propagated through these letters became widespread in Russian literary works. At the same time, already during the reign of Ivan the Terrible the first signs of the influence of Polish spiritual and material culture on the educated segment of Russian society became evident. Keywords: Poland, Old Russian chronicle writing, literary monuments, Ivan the Terrible, Stephen Báthory, Lyakhi, Basurmans Целью является выявление наиболее существенных характеристик оценки Польши и поляков в древнерусских литературных памятниках XII–XVI веков. В качестве методов научного исследования используются теоретический анализ и обобщение. Выявлено, что в древнерусском летописании оценки Польши и ее правителей носи-ли преимущественно сдержанный, нейтральный характер. Со второй половины XVI века полемические послания первого русского царя Ивана IV навязывали русскому общественному мнению отрицательный образ Польши и ее государственных деяте-лей. Культивируемый этими посланиями отрицательный образ поляков и их прави-телей получил распространение в русском литературном творчестве. Наряду с этим, уже в правление Ивана Грозного проявились первые факты влияния польской духов-ной и материальной культуры на просвещенную часть русского общества. The aim of this study is to identify the most significant characteristics of the evaluation of Poland and the Poles in Old Russian literary monuments of the 12th–16th centuries. The research methods employed include theoretical analysis and generalization. It has been established that in Old Russian chronicles, assessments of Poland and its rulers were predominantly restrained and neutral. From the second half of the 16th century, the polemical letters of the first Russian tsar, Ivan IV, imposed a negative image of Poland and its statesmen on Russian public opinion. The negative image of the Poles and their rulers propagated through these letters became widespread in Russian literary works. At the same time, already during the reign of Ivan the Terrible the first signs of the influence of Polish spiritual and material culture on the educated segment of Russian society became evident.
Репрезентация образов Польши и поляков в русской письменности в эпоху Смутного времени (конец XVI – начало XVII веков)
Резюме Предметом рассмотрения является эволюция образов Польши и поляков в русских литературных памятниках рубежа XVI–XVII веков. Репрезентации Польши и поляков в русской письменности в данный период позволяют проследить основные этапы конструирования устойчивого образа экзистенциального врага. На основе анализа русских летописных сводов и хронографов, сочинений Авраамия Палицына и патриарха Гермогена выявляется роль конфессионального фактора в сакрализации антипольского нарратива. Показано, как в условиях системного кризиса Русского царства, который получил название Смутного времени, подданные Речи Посполи-той нарекались «ляхами» и «латинянами» и наделялись метафизическими чертами «губителей душ». В русской письменности этой эпохи поляки служили причиной всех бед русского общества и, в то же время, объяснением этой причины, поскольку выполняли функцию «бича Божьего» за грехи русского народа. Сформулированный в эпоху Смуты образ поляков как коварных врагов русского народа стал архетипиче-ским и до сих пор используется в российской политике и блогосфере. The subject of this study is the evolution of the images of Poland and Poles in Russian literary monuments at the turn of the 16th and 17th centuries. The representations of Poland and Poles in Russian writing during this period allow for the tracing of the key stages in the construction of a persistent image of the existential enemy. Based on an analysis of Russian chronicles (letopisnye svody), chronographs, and the works of Avraamy Palitsyn and Patriarch Hermogenes, the study identifies the role of the confessional factor in the sacralization of the anti-Polish narrative. It is shown how, under the conditions of the systemic crisis of the Russian Tsardom known as the Time of Troubles, the subjects of the Polish-Lithuanian Commonwealth were labeled as «Lyakhs» and «Latins» and endowed with the metaphysical traits of «destroyers of souls.» In the Russian writing of this era, Poles served both as the cause of all the Russian society’s woes and as the explanation for that cause, fulfilling the function of the «Scourge of God» for the sins of the Russian people. The image of Poles as treacherous enemies of the Russian people, formulated during the Time of Troubles, became archetypal and continues to be utilized in contemporary Russian politics and the blogosphere.
Кому легче жить: Обломову, Бай Ганю или господину Чапудуо
Настоящая работа посвящена «говорящим именам» Обломов, Бай Ганю и госпо-дин Чапудуо в русской, болгарской и китайской лингвокультурах. Их языковые и лингвокультурные проявления сравниваются и анализируются с точки зрения теории культурной эмблематики. Внимание уделяется их семантической структуре, де-ривационным возможностям и реализации в разных дискурсах. «Говорящие имена» рассматриваются как культурные эмблемы с высоким когнитивным и лингвокультурологическим потенциалом, которые функционируют как носители негативных автостереотипов, вербализующих культурную память и транслирующих социально значимые модели поведения. Приводятся и примеры, в которых пейоративная на-правленность данных эмблематических имен сочетается с возможностью их переос-мысления в зависимости от контекста и коммуникативной установки. Делается вы-вод о важной роли подобных единиц в формировании национальной идентичности и обеспечении межкультурного взаимопонимания. This work explores the “speaking names” Oblomov, Bay Ganyu, and Mr. Chapuduo with-in the Russian, Bulgarian, and Chinese linguocultural contexts. Their linguistic and linguocultural manifestations are compared and analyzed from the perspective of cultural emblematics. Particular attention is paid to their semantic structure, derivational potential, and realization across different types of discourse. “Speaking names” are examined as cultural emblems with high cognitive and linguocultural potential, functioning as carriers of negative autostereotypes that verbalize cultural memory and transmit socially significant patterns of behavior. Examples are also provided in which the pejorative orientation of these emblematic names coexists with the possibility of reinterpretation depending on context and communicative intent. The study concludes by emphasizing the important role of such units in shaping national identity and facilitating intercultural understanding.
Исламская лексика в русскоязычных медиатекстах
В статье рассматриваются особенности функционирования исламской лексики в современном русскоязычном медиадискурсе. Цель исследования заключается в выявлении семантических, прагматических и контекстуальных характеристик употребления исламских терминов в материалах средств массовой информации. В качестве эмпирической базы использованы тексты новостных агентств, анали-тических публикаций и медиаматериалы за последние годы, представленные в от-крытом доступе. В работе применяются методы дискурсивного, контекстуального и лексико-семантического анализа. Особое внимание уделяется процессам адап-тации заимствованных религиозных терминов в русском языке, их интерпретации в массовом сознании, а также трансформации значений под влиянием социально-политического контекста. Показано, что в медиадискурсе исламская лексика нередко приобретает оценочную окраску и используется не только в религиозном, но и в иде-ологическом аспектах, что может приводить к упрощению или искажению исходных понятий. Полученные результаты позволяют глубже понять роль СМИ в формиро-вании представлений об исламе и мусульманской культуре в русскоязычном инфор-мационном пространстве. The article examines the peculiarities of Islamic lexicon in contemporary Russian media discourse. The study aims to identify the semantic, pragmatic, and contextual characteristics of the use of Islamic lexicon in mass media materials. The empirical basis consists of texts from news agencies, analytical publications, and media materials from recent years, all available in the public domain. The work applies methods of discursive, contextual, and lexical-semantic analysis. Particular attention is paid to the processes of adaptation of borrowed religious terms in the Russian, their interpretation in the mass consciousness, and their transformations under the influence of the sociopolitical context. It is shown that in media discourse, Islamic terminology often acquires an evaluative connotation and is used not only in religious but also in ideological contexts, leading to the simplification or distortion of the original concepts. The results obtained provide a deeper understanding of the media’s role in shaping perceptions of Islam and Muslim culture in the Russian information space.
Reinterpretacja słowiańskiej demonologii w literaturze współczesnej na przykładzie wybranych utworów Wojciecha Leszczyńskiego oraz Aleksandry Dobrowolskiej
Цель данной статьи — рассмотреть способы переосмысления славянских демоноло-гических мотивов в современной польской литературе на примере избранных произведений Войцеха Лещинского и Александры Добровольской. Исследование сосредоточено на анализе использования категорий гротеска и ужаса для деконструкции традиционных представлений о таких фигурах, как биес, биеда и мамуна. Текст де-монстрирует, что в современных произведениях эти фигуры становятся инструмен-тами критического осмысления человеческого состояния, универсальных страхов и токсичных социальных механизмов. Пройдя процесс литературной трансформа-ции, древние верования перестают быть лишь элементами фольклора и начинают иллюстрировать скрытые психологические напряжения и проблемы индивидуаль-ной отчужденности. The aim of this article is to discuss ways in which Slavic demonological motifs are reinterpreted in contemporary Polish literature, using selected works by Wojciech Leszczyński and Aleksandra Dobrowolska as examples. The study focuses on analysing the use of the categories of the grotesque and horror to deconstruct traditional conceptions of figures such as the bies, the bieda and the mamuna. The text demonstrates that in contemporary works, these figures become tools for critical reflection on the human condition, universal fears and toxic social mechanisms. Having undergone a process of literary transformation, ancient beliefs cease to be merely elements of folklore and begin to illustrate hidden psychological tensions and the problems of individual alienation.